از پشت او بدر كرد و در جلوش نهاد و گفت : از اينها پيمان مىگيرم كه روزيشان دهم و آنها من را بپرستند و ببت نگرايند ، و بملائكه گفت : شما نيز گواه باشيد ، آنها گفتند : ما گواهى داريم ، ابو الهذّيل گفته است : حسن بصرى و همفكران او معتقد بوده‌اند كه اطفال و نوزادها در عالم ديگر بهره مند و متنعّم هستند بواسطه ى ثواب ايمانى كه در آن هنگام پذيرفتند و گفتند « بلى شهدنا » . رمانى و ابن اخشيد و ابو مسلم در معنى آيه چنين گفته‌اند : يعنى خداوند بنى آدم را از پشت پدران بيرون كرد « و در بچه دان مادران » جاى داد و بصورتهاى مختلف بالا برد تا به صورت آدمى تكميل شد و پس از آن داراى رشد و تميز شد و مكلف و موظَّف بوظائفى شد و از آثار صنعت و دلايل معرفت حقّ آن اندازه براى او نمودار كرد كه با عقل خود توانست آنها را بداند و بفهمد ، مانند اينكه خود شاهد تمام آنها است ، پس در طىّ اين احوال چنان بود كه خود معترف و مقرّ بآفريدگار خود بودند و جاى عذر و خود - دارى و بهانه برايشان نماند ، و اگرچه به صورت ظاهر شاهد خواستن و شهادت دادنى نبود ولى برگذار كردن اين درجات موجبات اقرار و اعتراف بود چنان كه در اين آيه گفته شده است : « فَقالَ لَها وَلِلأَرْضِ ائْتِيا طَوْعاً أَوْ كَرْهاً قالَتا أَتَيْنا طائِعِينَ » يعنى به آسمان و زمين فرمان كرديم كه باجبار و يا ميل خود خواه و نخواه بيائيد ، آنها هم گفتند : با كمال اطاعت آمديم . و معلوم است كه اين گفتگو حقيقت خارجى نداشته است و بعنوان مثل گفته شده است ، و مانند اين شعر : و قالت له العينان سمعا و طاعة و حدّرتا كالدّر لمّا يثقب يعنى هر دو چشمش به او گفتند : شنيديم و فرمانبرداريم و زان پس مانند درّ نسفته از درون خود فرو ريختند . و مثل اين جمله ها كه از خطيبى نقل شده است در خطبه ى خود چنين گفت « سل الارض من شقّ انهارك و غرس اشجارك و اينع ثمارك فان لم تجبك جهارا اجابتك اعتبارا » يعنى از زمين بپرس كى رودخانه و درخت در سطح تو ايجاد كرد و ميوه ها را رسيده و شيرين نمود ؟ اگر او آشكارا به تو جوابى نداد ولى به زبان پند و عبرت جوابت مىدهد ، و نظير اين گونه گفتگو ،